Toen ik 10 jaar geleden steeds vaker plantaardig ging koken, was de keuze in de supermarkt nog behoorlijk beperkt. Tegenwoordig is dat wel anders. Het schap met plantaardige melk wordt ieder jaar groter en eerlijk gezegd snap ik heel goed dat mensen soms niet meer weten welke ze moeten kiezen.
Tijdens mijn vegan kookworkshops krijg ik regelmatig vragen als “Welke melk gebruik jij voor een cake?”, “Waarom lukt mijn saus niet?” of “Welke plantaardige melk is het lekkerst in de koffie?”. Het antwoord is eigenlijk nooit hetzelfde. Er bestaat namelijk niet één perfecte plantaardige melk. Iedere persoon heeft zijn eigen smaak en iedere soort melk heeft zijn eigen smaak, structuur en eigenschappen.
Net zoals je niet altijd dezelfde olijfolie gebruikt voor ieder gerecht, geldt dat ook voor plantaardige melk. De ene soort is heerlijk romig, de andere juist fris of lichtzoet. Door de juiste keuze te maken, wordt een gerecht nóg lekkerder.
In dit artikel neem ik je mee langs de verschillende soorten plantaardige melk die ik zelf het meest gebruik. Niet omdat één soort beter is dan de rest, maar omdat iedere melk zijn eigen moment heeft.
Waarom de juiste plantaardige melk kiezen belangrijk is
Veel mensen denken dat je iedere plantaardige melk zomaar kunt vervangen in een recept. Soms kan dat ook prima, maar niet altijd.
Een romige pastasaus vraagt om een andere melk dan een luchtige muffin. Een curry heeft weer heel andere eigenschappen en smaak nodig dan een cappuccino. Wanneer je weet hoe verschillende soorten plantaardige melk zich gedragen tijdens het koken en bakken, wordt het veel makkelijker om recepten aan te passen of zelf nieuwe gerechten te bedenken.
Dat is ook iets wat ik deelnemers tijdens mijn kookworkshops graag laat ervaren. Zodra je begrijpt waarom een ingrediënt werkt, hoef je veel minder vaak een recept letterlijk te volgen. Het leuke aan koken is juist de creativiteit.
Havermelk is mijn meest gebruikte plantaardige melk.
Als ik één pak plantaardige melk standaard in huis heb, dan is het havermelk van Oatly.
De smaak is mild, romig en neutraal. Daardoor past havermelk eigenlijk bij bijna alles. Ik gebruik hem regelmatig voor cakes, muffins, pannenkoeken en wafels, maar ook voor romige pastasauzen, aardappelpuree of bechamelsaus.
Wat ik vooral prettig vind, is dat havermelk andere smaken niet overheerst. Kruiden, specerijen en groenten blijven de hoofdrol spelen. Dat maakt hem ontzettend veelzijdig.
Ook in koffie kies ik meestal voor een goede barista variant van havermelk. Die schuimt mooi op en heeft een zachte smaak die goed combineert met koffie. Veel mensen ervaren de smaak als “lichter” dan koeienmelk.
Sojamelk is ideaal wanneer structuur belangrijk is.
Sojamelk heeft jarenlang de standaard gezet binnen de plantaardige keuken en dat is niet voor niets. Door het hogere eiwitgehalte gedraagt sojamelk zich tijdens het bakken vaak net iets beter dan sommige andere plantaardige melksoorten. Daarom gebruik ik hem graag voor cakes, koeken en andere baksels waarbij een stevige structuur belangrijk is.
Ook wanneer ik vegan karnemelk wil maken, bijvoorbeeld voor luchtige pancakes of een cake, kies ik bijna altijd voor sojamelk. Door een beetje citroensap of appelazijn toe te voegen ontstaat een licht geschifte melk die heel goed werkt in beslag.
Mijn advies is wel om altijd een ongezoete variant te kiezen wanneer je gaat koken of bakken. Zo houd je zelf controle over de smaak en de zoetheid.
Amandelmelk geeft een subtiele nootachtige smaak
Amandelmelk gebruik ik minder vaak in warme gerechten, maar juist heel graag voor ontbijtjes en zoete recepten. De lichte amandelsmaak past heerlijk bij havermout, chia pudding, smoothies en granola. Ook in een muffin of ontbijtcake kan hij net dat beetje extra smaak geven.
Voor hartige sauzen kies ik meestal liever een neutralere melk zoals haver of soja. Die laten de overige ingrediënten beter tot hun recht komen.
Kokosmelk zorgt voor romigheid en diepte
Wanneer ik een curry maak, hoef ik eigenlijk nooit lang na te denken. Dan pak ik bijna automatisch kokosmelk. Let op, kies altijd de volvette variant!
De volle kokosmelk uit blik of pak geeft een rijke, romige structuur en brengt veel smaak mee. Dat maakt hem perfect voor Thaise curry’s, Indiase gerechten en romige soepen.
Ook in desserts gebruik ik kokosmelk graag. Denk aan een chocolademousse, panna cotta of zelfgemaakt ijs. Juist daar komt die romige structuur prachtig tot zijn recht.
De kokosdrank uit een pak gebruik ik zelf eigenlijk nooit.
Erwtenmelk is een verrassende nieuwkomer
Erwtenmelk zie je nog niet overal, maar ik verwacht dat deze melk de komende jaren steeds populairder wordt.
Net als sojamelk bevat hij relatief veel eiwitten en daardoor werkt hij goed in zowel zoete als hartige gerechten. De smaak is verrassend neutraal en daardoor kun je hem voor veel verschillende recepten gebruiken.
Voor mensen die graag wat extra eiwitten binnenkrijgen, is dit zeker een interessante keuze.
Cashewmelk voor extra romige gerechten
Wanneer ik een bijzonder romige saus wil maken, kies ik soms voor cashewmelk.
De structuur is iets voller dan veel andere plantaardige melksoorten en daardoor past hij goed bij romige pasta’s, risotto of bijvoorbeeld een zachte bloemkoolsoep.
Als ik mezelf echt wil verwennen dan maak ik cashewmelk ook weleens vers. Dat is eenvoudiger dan veel mensen denken en geeft een ontzettend volle smaak. Ik vind het heel lekker om dit ijskoud te drinken, getopt met een beetje kaneel.
En hoe zit het met rijstmelk?
Rijstmelk is van nature iets zoeter dan de meeste andere plantaardige melksoorten. Daardoor gebruik ik hem vooral voor ontbijtjes, smoothies of desserts.
Voor bakken of hartige gerechten pak ik hem eigenlijk nooit. Niet omdat het niet kan, maar omdat haver of soja daarvoor meestal betere eigenschappen hebben.
Welke plantaardige melk kies ik zelf?
Voor het grootste deel van mijn gerechten en voor mijn koffie gebruik ik (Barista) havermelk. Die is ontzettend veelzijdig en past bij bijna alles wat ik maak. Wanneer ik ga bakken of een recept extra stevigheid nodig heeft, kies ik vaak voor sojamelk. Maak ik een curry of een dessert waarin romigheid centraal staat, dan grijp ik naar kokosmelk.
Dat betekent overigens niet dat dit de enige juiste keuzes zijn. Smaken verschillen en juist door verschillende soorten uit te proberen ontdek je vanzelf welke jouw voorkeur heeft.
Kies liever ongezoete plantaardige melk om mee te koken
Een tip die ik bijna altijd meegeef tijdens onze workshops is om te kiezen voor ongezoete plantaardige melk als je er mee gaat koken. Zo heb je meer controle over de smaak.
Probeer verschillende soorten plantaardige melk en ontdek welke het beste past
Misschien gebruik je nu al jaren dezelfde plantaardige melk. Daar is natuurlijk niets mis mee, maar het is leuk om af en toe eens iets anders te proberen.
Misschien ontdek je dat je favoriete cake nóg luchtiger wordt met sojamelk. Of dat havermelk jouw pastasaus veel romiger maakt. Misschien blijkt cashewmelk perfect te zijn voor jouw favoriete soep.
Dat is precies wat ik zo leuk vind aan (plantaardig) koken. Er is altijd iets nieuws te ontdekken. Naast de melk die je kiest is de soort eigvervanger ook belangrijk als je gaat bakken. Lees daar alles over in mijn artikel Ei vervangen in zoete en hartige vegan recepten. Dit werkt het beste.
Wat is de beste plantaardige melk?
Iedere soort heeft zijn eigen kwaliteiten en juist daardoor wordt koken zoveel leuker. Hoe vaker je ermee experimenteert, hoe beter je leert welke smaken en structuren het beste passen bij jouw manier van koken.
Dat is precies wat ik mensen tijdens een kookworkshop wil meegeven. Begrijp de ingrediënten waarmee je werkt en je zult merken dat plantaardig koken steeds makkelijker, creatiever en vooral veel lekkerder wordt.
Veelgestelde vragen
Is plantaardige melk altijd vegan?
Niet iedere plantaardige drank is automatisch vegan gecertificeerd. Controleer bij twijfel het etiket, vooral bij producten met extra toevoegingen of bepaalde keurmerken.
Hoe lang kun je plantaardige melk bewaren?
Een ongeopende verpakking kun je meestal buiten de koelkast bewaren. Na openen moet plantaardige melk doorgaans in de koelkast en is deze meestal binnen enkele dagen houdbaar. Controleer altijd de houdbaarheidsinstructies op de verpakking.
Kun je plantaardige melk invriezen?
Dat kan, maar de structuur kan na het ontdooien veranderen. Voor koffie of gerechten waarin de melk wordt verwarmd is dat meestal geen probleem. Goed schudden voor gebruik helpt om de ingrediënten weer te mengen.




