Boter vervangen is één van de dingen waar mensen vaak tegenaan lopen wanneer ze vaker vegan willen koken of bakken. Want wat gebruik je als een recept om boter vraagt? Kun je gewoon olie gebruiken? Of heb je speciale vegan boter nodig?
Het antwoord is niet altijd hetzelfde. Boter heeft namelijk verschillende functies in een recept. Het geeft smaak en romigheid, maar zorgt bij het bakken ook voor structuur, smeuïgheid en soms juist voor een knapperig resultaat. Daarom is de beste vervanger afhankelijk van wat je
Inmiddels heb ik heel wat verschillende plantaardige alternatieven gebruikt en uitgeprobeerd. In dit artikel leg ik uit wanneer ik voor vegan boter kies, wanneer olie beter werkt en welke andere plantaardige ingrediënten je kunt gebruiken om boter te vervangen. Tijdens een vegan kookworkshop vertellen we je hier altijd wat over zodat je er ook thuis mee aan de slag kunt.
Waarom wordt boter gebruikt in een recept?
Voordat je boter gaat vervangen, is het handig om te weten wat de boter eigenlijk doet. In een cake zorgt boter bijvoorbeeld voor vet, smaak en een zachte structuur. Bij koekjes heeft boter invloed op de stevigheid en knapperigheid. In een saus kan boter zorgen voor een romige smaak, terwijl je bij het bakken van groenten vooral het vet en de smaak gebruikt.
Dat betekent dat je niet altijd simpelweg dezelfde hoeveelheid van een ander ingrediënt kunt gebruiken. Olie gedraagt zich bijvoorbeeld anders dan boter en plantaardige margarine heeft weer andere eigenschappen.
Wanneer je begrijpt welke functie boter heeft, wordt het vervangen een stuk eenvoudiger. Je leert niet alleen welk ingrediënt je kunt gebruiken, maar vooral waarom het werkt.
Vegan boter is vaak de beste vervanger
Wanneer ik een recept maak waarin boter een belangrijke rol speelt, kies ik meestal voor een goede plantaardige boter. Dat is vooral handig bij recepten waarbij de vaste structuur van boter belangrijk is.
Tegenwoordig zijn er verschillende vegan boters verkrijgbaar die qua gebruik heel dicht bij gewone boter komen. Je kunt ze gebruiken om te bakken, koken en soms zelfs om mee te frituren. Voor koekjes, zanddeeg, taartbodems en botercrème vind ik vegan boter meestal de beste keuze.
Het voordeel is dat je het oorspronkelijke recept vaak nauwelijks hoeft aan te passen. Je vervangt de gewone boter door een plantaardige variant en kunt vervolgens op dezelfde manier verder werken. Voor sommige recepten is dat simpelweg de meest betrouwbare oplossing.
Boter vervangen door olie
Olie is een andere veelgebruikte botervervanger en vooral bij cakes en muffins werkt dit ontzettend goed.
Het grote verschil is dat olie vloeibaar is en boter een vaste structuur heeft. Daardoor kan een cake met olie zachter en smeuïger worden, terwijl een recept met boter vaak wat steviger en rijker aanvoelt.
Wanneer ik een eenvoudige cake of muffins maak, gebruik ik daarom graag een neutrale olie zoals zonnebloemolie of koolzaadolie. De smaak blijft subtiel en andere ingrediënten krijgen alle ruimte.
Voor hartige gerechten is extra vierge olijfolie vaak mijn favoriet. Die gebruik ik bijvoorbeeld bij geroosterde groenten, aardappelen, pasta en sauzen. Daar is de olie niet alleen een vervanger voor boter, maar voegt hij ook meteen smaak toe.
Hoeveel olie gebruik je als je boter vervangt?
Hier is een kleine aanpassing vaak verstandig. Boter bestaat namelijk niet alleen uit vet, maar bevat ook water. Olie bestaat vrijwel volledig uit vet.
Daarom hoef je meestal niet dezelfde hoeveelheid olie te gebruiken als de hoeveelheid boter die in het originele recept staat. Als uitgangspunt kun je ongeveer 80 gram olie gebruiken voor 100 gram boter.
De precieze verhouding hangt wel af van het recept. Bij een cake kun je daar makkelijker mee variëren dan bij koekjes of deeg. Daarom kijk ik altijd naar de structuur van het oorspronkelijke recept en naar het resultaat dat ik wil bereiken.
Boter vervangen in cake
Cake is één van de makkelijkste baksels om plantaardig te maken.
Wanneer ik een zachte, smeuïge cake wil maken, gebruik ik vaak een neutrale olie. Het vet blijft mooi verdeeld in het beslag en zorgt voor een zachte structuur. Zeker bij cakes waarin bijvoorbeeld fruit, chocolade of specerijen zitten, vind ik olie een heel fijne keuze.
Wil ik juist een rijkere cake met een duidelijk boterachtige smaak en structuur, dan kies ik voor vegan boter.
Ook plantaardige yoghurt kan een mooie aanvulling zijn. Die zorgt voor extra vocht en een zachte structuur. Ik gebruik yoghurt alleen niet als één op één vervanger voor boter, omdat je daarmee ook de hoeveelheid vet in het recept verandert.
Alles over het vervangen van ei tijdens vegan bakken lees je in dit artikel.
Boter vervangen in koekjes
Bij koekjes wordt het iets interessanter.
Boter heeft hier namelijk veel invloed op de structuur van het koekje. Het bepaalt mede hoe het deeg zich tijdens het bakken gedraagt en hoeveel het koekje uitloopt.
Voor koekjes kies ik daarom meestal voor vegan boter. Zeker wanneer ik een knapperig koekje, zandkoekje of koekdeeg wil maken dat zijn vorm goed moet behouden.
Olie kan ook werken, maar het resultaat wordt anders. Het deeg kan zachter worden en koekjes kunnen meer uitlopen tijdens het bakken. Dat hoeft helemaal niet verkeerd te zijn, maar het is goed om te weten dat je niet hetzelfde resultaat krijgt.
Boter vervangen in taart en deeg
Ook bij taartdeeg en andere soorten deeg speelt de structuur van boter een belangrijke rol. Bij zanddeeg wil je bijvoorbeeld dat het deeg stevig en bros wordt. Bij bladerdeeg zijn de vetlagen zelfs essentieel voor het uiteindelijke resultaat.
In zulke recepten kies ik daarom vrijwel altijd voor een vaste plantaardige boter. Met vloeibare olie wordt het veel moeilijker om dezelfde structuur te bereiken.
Wil je een klassiek recept vegan maken, dan is een goede plantaardige boter hier dus meestal de veiligste keuze.
Boter vervangen in hartige recepten
Bij hartige gerechten heb je vaak veel meer vrijheid.
Wanneer ik groenten bak of rooster, gebruik ik meestal olijfolie. Ik vind de smaak daarvan vaak zelfs lekkerder dan die van boter. Met knoflook, verse kruiden, citroen of specerijen kun je de smaak bovendien steeds aanpassen.
Voor aardappelpuree kun je bijvoorbeeld prima plantaardige boter gebruiken wanneer je die klassieke romigheid wilt behouden. Maar een goede olijfolie werkt ook fantastisch en geeft de puree een heel andere, maar heerlijke smaak.
Bij risotto gebruik ik vaak olijfolie en soms een beetje plantaardige boter aan het einde. Daarmee krijg je een romig resultaat en kun je tegelijkertijd veel smaak toevoegen.
Dit soort kleine aanpassingen zijn precies wat een vegan kookworkshop zo leuk maakt. Je ontdekt dat je niet voor ieder gerecht dezelfde vervanger nodig hebt.
Boter vervangen in sauzen
Ook bij sauzen hangt het af van wat de boter precies doet.
Wordt de boter alleen gebruikt om ui, knoflook of andere ingrediënten in te bakken, dan kun je zonder problemen olie gebruiken. Wil je juist een romige saus maken waarbij boter onderdeel is van de basis, dan is plantaardige boter vaak een betere keuze.
Een goed voorbeeld is vegan bechamelsaus. Daar kun je plantaardige boter gebruiken om samen met bloem een roux te maken. Voeg vervolgens plantaardige melk toe en je krijgt een heerlijk romige saus.
Je kunt een roux ook met olie maken. De smaak wordt dan iets anders, maar het werkt prima.
Boter vervangen bij het bakken van groenten
Voor groenten pak ik bijna altijd olijfolie.
Bij geroosterde bloemkool, wortel, pompoen of aardappelen zorgt olijfolie ervoor dat de groenten mooi kleuren en een licht krokant randje krijgen. Tegelijkertijd kun je de smaak helemaal aanpassen met kruiden en specerijen.
Voor mij is dat een mooi voorbeeld van hoe plantaardig koken niet altijd draait om het zoeken naar een exacte vervanger. Soms ontdek je juist een ingrediënt dat beter bij het gerecht past dan het oorspronkelijke ingrediënt.
Kun je kokosolie gebruiken als botervervanger?
Ja, kokosolie kan in bepaalde recepten een prima alternatief zijn voor boter.
Omdat kokosolie bij kamertemperatuur stevig is, gedraagt het zich in sommige baksels meer als boter dan vloeibare olie. Daardoor kan het goed werken in bijvoorbeeld koekjes, taartbodems en bepaalde cakes. Je moet alleen rekening houden met de smaak. Ongeraffineerde kokosolie heeft een duidelijke kokossmaak. Dat kan heerlijk zijn in chocoladegebak, maar minder goed passen bij een hartige taart.
Wanneer je geen kokossmaak wilt, kun je kiezen voor geraffineerde kokosolie
Welke botervervanger kies ik wanneer?
Als ik het heel praktisch bekijk, kies ik voor vegan boter wanneer de structuur van boter belangrijk is. Denk aan koekjes, zanddeeg, taartbodems en botercrème.
Voor cakes en muffins pak ik vaak een neutrale olie. Daarmee krijg ik een heerlijk zachte en smeuïge structuur.
Voor het bakken en roosteren van groenten is olijfolie mijn favoriete keuze. Die geeft niet alleen vet, maar ook veel smaak.
Kokosolie gebruik ik wanneer de stevige structuur goed van pas komt of wanneer de kokossmaak bij het gerecht past.
Kijk niet alleen naar wat je vervangt
Dit is misschien wel de belangrijkste tip die ik tijdens een kookworkshop meegeef.
Wanneer je een ingrediënt vervangt, kijk dan niet alleen naar wat je ervoor in de plaats kunt zetten. Kijk vooral naar de functie van het ingrediënt.
Heeft boter vooral een smaakfunctie? Dan kan olijfolie misschien een veel interessantere keuze zijn. Zorgt boter voor structuur? Dan heb je waarschijnlijk meer aan vegan boter. Wil je vooral een zachte cake? Dan kan olie juist een geweldig resultaat geven.
Op die manier wordt plantaardig koken veel meer dan het vervangen van ingrediënten. Je leert begrijpen waarom een recept werkt en krijgt daardoor steeds meer vrijheid om zelf aanpassingen te maken.
Vegan koken betekent niet alles één op één vervangen
Toen ik begon met plantaardig koken, dacht ik ook veel meer in vervangers. Geen boter, dus vegan boter. Geen melk, dus plantaardige melk. Geen ei, dus een eivervanger.
Na verloop van tijd ben ik daar anders naar gaan kijken.
Soms heb je helemaal geen vervanger nodig. Een goede olijfolie kan een gerecht veel lekkerder maken dan boter. Een cake met olie kan heerlijk smeuïg worden en geroosterde groenten hebben helemaal geen boter nodig om ontzettend veel smaak te krijgen.
Dat vind ik juist zo leuk aan de plantaardige keuken. Je wordt gedwongen om verder te kijken en ontdekt daardoor vaak nieuwe manieren om te koken.
Mijn advies: experimenteer
Er bestaat niet één perfecte botervervanger voor ieder recept.
Probeer daarom verschillende mogelijkheden uit. Maak een cake eens met olie en een andere keer met vegan boter. Gebruik olijfolie voor je geroosterde groenten en probeer bij een ander gerecht juist plantaardige boter.
Hoe vaker je dit doet, hoe beter je gaat begrijpen welke ingrediënten bij elkaar passen en welk resultaat je kunt verwachten.
Dat is uiteindelijk ook waar ik mensen in mijn vegan kookstudio enthousiast voor wil maken. Niet alleen leren hoe je een recept volgt, maar ontdekken hoe je zelf kunt koken, aanpassen en experimenteren.
Want zodra je begrijpt wat ingrediënten doen, heb je steeds minder een recept nodig. En juist dan wordt koken echt leuk.
Veelgestelde vragen
Kun je appelmoes gebruiken als vervanger voor boter?
Appelmoes wordt vaak genoemd als plantaardige vervanger voor boter, maar eigenlijk is dat niet helemaal de juiste manier om ernaar te kijken.
Appelmoes bevat nauwelijks vet en kan daarom niet dezelfde functie overnemen als boter. Wel kun je een deel van het vet in bepaalde baksels vervangen door appelmoes. Het zorgt voor vocht en een zachte, smeuïge structuur.
Voor cakes, muffins en bananenbrood kan dat heel goed werken. Voor koekjes, taartdeeg of bladerdeeg zou ik het niet gebruiken als vervanger van boter.
Het is dus vooral een manier om een deel van het vet te vervangen, niet een één op één alternatief voor boter.
Hoe vervang je boter door een plantaardig alternatief bij vegan bakken?
Bij vegan bakken kun je boter vervangen door verschillende plantaardige alternatieven, zoals vegan boter, margarine, olie of soms een fruit- of groentepuree. Welke keuze het beste is, hangt af van wat je bakt en welke structuur en smaak je wilt bereiken.
Kan je een taart bakken zonder boter?
Ja, zeker. Een taart bakken zonder boter kan heel goed, ook als je vegan wilt bakken. Je kunt boter bijvoorbeeld vervangen door olie, vegan boter, margarine of een ingrediënt zoals appelmoes. Welke vervanger het beste werkt, hangt af van het soort taart. Voor een luchtige cake is olie vaak een goede keuze, terwijl vegan boter beter past bij een taart waarbij je een stevige structuur of romige smaak wilt.
